تاريخ بيانگر آن است كه اين شهر صخره‌اى كه بر فراز كوه « موريا » قرار دارد دست كم در طى قرون بيست بار تحت محاصرهء شديد واقع شده ، دوبار به دست مهاجمان به كلى ويران و بر جايش شخم زده‌اند ، هيجده بار تجديد ساختمان شده و سه بار معبد آن بازسازى و مرمت گرديده ، و مردمش شش بار وادار به تغيير دين و مذهب خود شده‌اند . صخره ( قبة الصخره ) « 1 » صخرهء مقدس ، برآمدگى كوه « موريا » است كه از عصر حجر مورد توجه و

--> ( 1 ) . قبة الصخره ( qobbato's . Saxra ) ، ساختمانى در بيت المقدس ، كه در 69 - 72 هجرى قمرى به وسيلهء عبد الملك بن مروان ، خليفهء اموى ، بر گرد تخته سنگى ( صخره ) بنا شد . ساختمانى است به شكل هشت ضلعى منتظم كه طول هر ضلعش حدود 20 متر و قطر داخلى آن 46 متر است و قبه يا گنبد در بالاى آن است . قطر قاعدهء گنبد آن حدود 20 متر است . گنبد چوبى و بعد سنگى شد و ارتفاعش 30 متر است . در داخل ساختمان ، چهار پيلپايهء جسيم و 12 ستون بر گرد صخره برپا شده است ، كه گنبد بر آنها قرار دارد . صخره داراى ابعاد تقريبى 17 متر و 13 متر است . زير صخره مغاره‌اى است كه مدخل آن موسوم به باب المغاره - ( babo'L . Maqara ) - در گوشهء جنوب شرقى صخره واقع است . كيفيت صداى حاصل از كوبيدن پا بر كف مغاره حاكى از اين است كه زير آن نيز مغاره يا شايد چاهى معروف به بئر الارواح ( be'ro'L . arvah ) - است ، كه مىپنداشتند ارواح مردگان هفته‌اى دوبار در آن‌جا گرد مىآيند . بر قطعه‌اى از يك ستون مرمرين در جنوب غربى صخره « قدم محمد » قرار دارد ، كه جاى پاى محمد ( ص ) است در شبى كه به معراج رفت . قبة الصخره از لحاظ تزيينات از غنىترين ساختمانهاى اسلامى است . توصيفى كه مقدسى از آن كرده است هنوز مصداق دارد : « هنگامى كه نور خورشيد بر گنبد تابد گنبد تابناك مىشود ، و قسمت استوانه‌اى آن متلألى مىگردد ، و در اين هنگام منظره‌اى شگفت جلوه مىكند كه ، بر روى هم ، مانند آن را در عالم اسلام نديده‌ام . » صخره در نزد يهود ، مسيحيان و مسلمانان مقدس است . اگرچه ذكر خاصى از آن در عهد عتيق نيامده است ، در تلمود و ترگوم بدان اشاره شده ، و افسانه‌هاى بسيار در باب آن آمده است . بمرور زمان بر اين افسانه‌ها بسيار افزوده‌اند . گويند 2000 سال پيش از خلقت آدم فرشتگان صخره را زيارت كردند ، و كشتى نوح ، پس از طوفان ، در آنجا مقام گرفت ؛ صخره يكى از سنگهاى بهشت است ، و از اينجاست كه اسرافيل صور خود را خواهد دميد ، صخره ميان زمين و آسمان معلق است ، اگرچه ، به سبب بناهاى اطراف ، اين امر به چشم آدمى نمىآيد ؛ تا زمان محمد ( ص ) ، همهء پيغمبران در اينجا نماز مىگزاردند ؛ موسى بر حسب امر خدا آن را قبله قرار داد ؛ و غيره . مواضع مختلف صخره و اطراف آن را به پيغمبران مختلف نسبت مىدهند ( محراب سليمان ، مقام خليل ، مقام -